ADHD-medicatie en antidepressiva afbouwen

Medisch beoordeeld door: Ruben de Groot, arts Laatst beoordeeld:

Antidepressiva en ADHD-medicatie kunnen naast elkaar worden gebruikt. Wanneer iemand een antidepressivum wil afbouwen terwijl ook een stimulant zoals methylfenidaat of dexamfetamine wordt gebruikt, is het vooral belangrijk om medicatiewijzigingen overzichtelijk te houden. Welke aanpak passend is, hangt af van de gebruikte middelen, eerdere ervaringen met afbouwen, bijwerkingen en de psychische en lichamelijke situatie.

Antidepressiva en ADHD-medicatie naast elkaar

Het gebruik van ADHD-medicatie betekent niet automatisch dat een antidepressivum moet worden gestopt. Andersom is het gebruik van een antidepressivum ook geen reden om stimulantia standaard te staken.

De combinatie moet wel als geheel worden beoordeeld. Afhankelijk van de gebruikte middelen kunnen bijvoorbeeld hartslag, bloeddruk, slaap, onrust en serotonerge bijwerkingen aandacht vragen.

Bij afbouwen is daarnaast belangrijk dat duidelijk blijft welke verandering welk effect heeft.

Verander bij voorkeur niet alles tegelijk

Wanneer meerdere psychofarmaca tegelijkertijd worden verhoogd, verlaagd of gestopt, kan het lastig worden om veranderingen in klachten aan één middel toe te schrijven.

Dat geldt bijvoorbeeld voor veranderingen in:

  • slaap;
  • innerlijke onrust;
  • hartslag of bloeddruk;
  • stemming;
  • concentratie;
  • energie;
  • emotionele stabiliteit.

Daarom is het vaak overzichtelijker om medicatiewijzigingen afzonderlijk en planmatig uit te voeren, tenzij er een medische reden bestaat om meerdere middelen tegelijk aan te passen.

Lees meer over antidepressiva afbouwen.

Concentratieproblemen tijdens het afbouwen

Onttrekkingsklachten van antidepressiva kunnen meer omvatten dan lichamelijke verschijnselen. Sommige mensen ervaren tijdens een dosisverlaging tijdelijk meer concentratieproblemen, prikkelbaarheid, innerlijke onrust of emotionele labiliteit.

Bij iemand met ADHD kunnen dergelijke klachten overlappen met problemen die ook buiten een afbouwperiode bestaan.

De timing is daarom belangrijk. Klachten die kort na een dosisverlaging ontstaan en duidelijk samenhangen met verdere medicatieveranderingen kunnen een andere betekenis hebben dan klachten die al langdurig aanwezig waren.

Lees meer over onttrekkingsklachten bij antidepressiva.

Als ADHD-klachten tijdens de afbouw meer opvallen

Tijdens een antidepressiva-afbouw kunnen bestaande ADHD-gerelateerde problemen soms duidelijker opvallen. Dat betekent op zichzelf niet dat de afbouw is mislukt of dat het antidepressivum noodzakelijk was voor de behandeling van ADHD.

Er kunnen verschillende verklaringen zijn. Withdrawal kan tijdelijk concentratie, slaap en emotieregulatie beïnvloeden. Daarnaast kunnen depressieve of angstklachten eerder zoveel op de voorgrond hebben gestaan dat andere bestaande problemen minder zichtbaar waren.

Ook medicatie-effecten kunnen het klinische beeld beïnvloeden.

Daarom is het belangrijk om niet op basis van één periode tijdens de afbouw conclusies te trekken over een eventuele ADHD-diagnose of verandering van ADHD-behandeling.

Moet stimulantia-gebruik veranderen?

Niet automatisch.

Wanneer ADHD-medicatie goed is ingesteld en geen directe reden bestaat om deze te wijzigen, kan stabiliteit van de overige medicatie juist helpen om beter te beoordelen wat er tijdens de antidepressiva-afbouw gebeurt.

Wel moet worden gekeken naar de specifieke combinatie. Sommige stimulantia kunnen bijvoorbeeld invloed hebben op hartslag, bloeddruk, slaap en onrust. Bij sommige combinaties met serotonerge middelen bestaan daarnaast relevante interacties of aanvullende aandachtspunten.

Daarom hoort een medicatie- en interactiecheck bij de individuele beoordeling.

Eén klacht kan meerdere oorzaken hebben

Een verandering tijdens afbouw hoeft niet automatisch withdrawal te zijn.

Slaapproblemen kunnen bijvoorbeeld samenhangen met:

  • antidepressiva-afbouw;
  • stimulantia;
  • angst of stemming;
  • leefritme;
  • andere medicatie.

Hetzelfde geldt voor rusteloosheid, vermoeidheid en concentratieproblemen.

Bij een afbouwtraject kijken we daarom naar het patroon van klachten, het tijdsverloop rond dosiswijzigingen en wat er gebeurt wanneer de situatie weer stabiliseert.

Lees meer over hyperbolisch afbouwen.

Individuele beoordeling

Bij iemand die zowel antidepressiva als ADHD-medicatie gebruikt, kijken we onder andere naar:

  • welk antidepressivum wordt afgebouwd;
  • welke andere psychofarmaca worden gebruikt;
  • eerdere ervaringen met dosisverlagingen;
  • mogelijke interacties;
  • cardiovasculaire aandachtspunten;
  • slaap en psychische stabiliteit;
  • het onderscheid tussen bestaande klachten en nieuwe withdrawalverschijnselen.

Het doel is niet om zoveel mogelijk medicatie tegelijk te veranderen, maar om één verandering voldoende goed te kunnen beoordelen voordat een volgende beslissing wordt genomen.

Wanneer tijdens het afbouwtraject daarnaast een afzonderlijke vraag ontstaat over diagnostiek of medicamenteuze behandeling van ADHD, kan dit als apart traject worden beoordeeld via de ADHD Medicatiepoli.

Veelgestelde vragen

Kan ik antidepressiva afbouwen terwijl ik ADHD-medicatie gebruik?

Ja, dat kan vaak. Of aanpassingen nodig zijn, hangt af van de gebruikte middelen, doseringen, bijwerkingen, mogelijke interacties, cardiovasculaire factoren en psychische stabiliteit. Als daar geen medische reden voor bestaat, is het meestal overzichtelijker om niet meerdere psychofarmaca tegelijkertijd te veranderen.

Kunnen withdrawalklachten lijken op ADHD?

Er kan overlap bestaan. Concentratieproblemen, innerlijke onrust, slaapproblemen en emotionele labiliteit kunnen tijdens antidepressiva-afbouw optreden, maar komen ook bij andere aandoeningen voor. De timing ten opzichte van een dosisverlaging helpt bij de beoordeling. Een ADHD-diagnose wordt niet gesteld op basis van klachten die uitsluitend tijdens een afbouwperiode optreden.

Moet ADHD-medicatie worden gestopt tijdens antidepressiva-afbouw?

Niet automatisch. Wanneer andere medicatie stabiel blijft, kan juist duidelijker worden welke veranderingen samenhangen met de antidepressiva-afbouw. Wel moeten de gebruikte middelen, mogelijke interacties en individuele risico's worden beoordeeld.

Bronnen

  • Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG) en multidisciplinaire documenten over het afbouwen van antidepressiva.
  • NICE. Depression in adults: treatment and management (NG222).
  • Farmacotherapeutisch Kompas — product- en interactie-informatie voor antidepressiva en psychostimulantia.
  • Officiële SmPC/productinformatie van de betreffende geneesmiddelen.

Verder lezen

Deze pagina geeft algemene medische informatie en is geen persoonlijk afbouwvoorschrift.